4 december 2007

VS domineren jaarrekening

De internationale boekhoudregels die Europese bedrijven gebruiken, schuiven steeds meer op richting het omslachtiger Amerikaanse systeem. Daardoor dreigt het vrij nieuwe, op logische principes gebaseerde stelsel IFRS te veranderen in een keurslijf met tienduizenden pagina’s voorschriften. Bedrijven zijn dan veel meer tijd kwijt met de verslaggeving.

Die zorg uiten VNO-NCW en enkele vooraanstaande accountants. Al jaren wordt gewerkt aan het laten convergeren van IFRS, waar bij de invoering in Europa in 2005 al veel kritiek op was, en het Amerikaanse systeem US Gaap. Uiteindelijk zal US Gaap verdwijnen. Onlangs is de eerste stap gezet: buitenlandse bedrijven met een notering in de VS hoeven niet langer alles te vertalen naar US Gaap.

Karakterverandering

Volgens de critici verandert onder druk van de Amerikanen IFRS van karakter. ‘Convergentie heeft de afgelopen jaren heel erg vooropgestaan. Dat betekende vaak: opschuiven in de richting van US Gaap’, zegt Martin Hoogendoorn, hoogleraar externe verslaggeving aan de Erasmus Universiteit en partner bij Ernst & Young.

De International Accounting Standards Board (IASB), de onafhankelijke organisatie achter IFRS, heeft voorstellen klaarliggen voor aanpassingen. Momenteel biedt IFRS soms keuze uit verschillende principes: bedrijven mogen kiezen of ze kosten voor rente of voor onderzoek en ontwikkeling meteen ten laste nemen van het resultaat of via de balans laten lopen. De keuzevrijheid verdwijnt.

De enige optie

De optie die overblijft, is vrijwel steeds de Amerikaanse, merkt Martin Noordzij, secretaris economische zaken bij VNO-NCW. ‘Neem de regeling rond onderzoek. Bedrijven als Philips of DSM kunnen in een vervelende situatie terechtkomen als ze dat niet meer mogen activeren op de balans.’

Hans de Munnik, voorzitter van de Raad voor de Jaarverslaggeving, deelt op persoonlijke titel de vrees voor het steeds Amerikaanser worden van de internationale boekhoudregels. ‘Het gevoel is: met convergentie glijden we af naar US Gaap. Je hoopt in het midden uit te komen, maar daar lijkt het niet erg op.’ Hij vreest dat door de Amerikaanse invloed steeds meer zaken tot in de puntjes worden voorgeschreven. De Munnik vindt de huidige 2500 pagina’s IFRS al veel; US Gaap is tien keer zo dik.

Zalm's reactie

Gerrit Zalm, voorzitter van de toezichthouders voor de IASB, die de IFRS-regels opstelt, vindt de kritiek onterecht. ‘Alles wat je doet, is het inperken van de keuzemogelijkheden. Dat is nodig om de verslaggeving transparant te maken. Waar je vroeger in Europa uit vijf mogelijkheden kon kiezen, is dat er nu nog maar één’, verdedigt hij de veranderingen. ‘En dan zijn er altijd die zeggen dat ze het vroeger anders deden. In Europa is het dan wat overtuigender om te zeggen dat het amerikanisering is, ook als dat niet waar is.’

Volgens Zalm zijn het juist de Amerikanen die schuiven. ‘Vroeger zeiden ze: een wereldstandaard? Die hebben wel al! Dat ze nu toch richting IFRS gaan, is een geweldige stap vooruit.’

In het Europees Parlement noemt Alexander Radwan van de grootste fractie, de EVP, de regelgevers van IASB ondemocratisch. ‘Het moet niet zo zijn dat een private instelling achter gesloten deuren de regels stelt.’ Volgens Zalm is het onmogelijk om alle parlementen ter wereld zeggenschap te geven. Wel overweegt hij vast te leggen uit welke geografische regio’s de IASB-leden moeten komen.